Στην οικονομία υπάρχουν τα μεγέθη τα μετρήσιμα, το ΑΕΠ, το δημόσιο χρέος, οι δείκτες για τις ανισότητες, ο μέσος όρος αύξησης μισθών και πολλά ακόμη. Όμως, εδώ και χρόνια, υπάρχουν και άλλα μεγέθη, που δεν μετριούνται με χιλιάδες ή εκατομμύρια ευρώ, ούτε σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης -κι όμως, είναι πολύ σημαντικά. Ο λόγος, φυσικά, για την περίφημη αξιοπρέπεια.
Η εξέταση της αξιοπρέπειας ως θεμελιώδους μεγέθους για την επιτυχία ή την αποτυχία μίας κοινωνίας δεν είναι καινούργια ιδέα -το μακρινό 2005 στην Ιαπωνία εκδόθηκε το βιβλίο με τίτλο «Η αξιοπρέπεια του έθνους», με το οποίο ο μαθηματικός Μασαχίκο Φουτζιγουάρα καταδίκαζε την κουλτούρα κατά την οποία δεν θεωρείται μεμπτό το ασταμάτητο κυνήγι του χρήματος.
Το βιβλίο έγινε μπεστ σέλερ, η αξιοπρέπεια ψηφίστηκε μερικούς μήνες μετά ως η λεξη της χρονιάς στην Ιαπωνία και κάπως έτσι φτάσαμε στις κερκίδες του Μουντιάλ του 2026, να βλέπουμε τους Ιάπωνες να παραδίδουν μαθήματα σεβασμού αλλά και αξιοπρέπειας, καθαρίζοντάς τες φεύγοντας.
Γιατί λείπει η “ηθική αγανάκτηση”;
Στις μέρες μας, η αξιοπρέπεια ως κριτήριο οικονομικής πολιτικής και ποιότητας διακυβέρνησης επανέρχεται: ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν, στο τελευταίο του άρθρο υπό τον εύγλωττο τίτλο «Γνωρίστε τα νέα αφεντικά, είναι χειρότερα από τα παλιά», εντοπίζει ως βαθιά προβληματικό ότι η κοινωνία «αντιμετωπίζει σχεδόν αδιάφορα το γεγονός ότι οι σημερινοί ολιγάρχες διαθέτουν τόσο μεγάλη πολιτική ισχύ». «Η ηθική αγανάκτηση που κάποτε συνόδευε τέτοιου είδους φαινόμενα έχει ατονήσει», διαγιγνώσκει ο διαπρεπής νομπελίστας οικονομολόγος. Μάλιστα, για να φανεί η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν, ο Κρούγκμαν μάς υπενθυμίζει ότι «οι ληστρικοί βαρόνοι του παρελθόντος, που κάθε άλλο παρά άγιοι ήταν», πίστευαν ότι είχαν και κάποια υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία. Χρηματοδότησαν πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες, μουσεία και πολιτιστικά ιδρύματα». Κι ακόμη κι αν η φιλανθρωπία τους ήταν προσπάθεια βελτίωσης της εικόνας τους, «αισθάνονταν ότι έπρεπε να δικαιολογήσουν τον πλούτο τους απέναντι στην κοινωνία». Κάτι που δεν ισχύει για τους σημερινούς, όπως λέει ο Κρούγκμαν.
Τα έγραψε και ο Λέο Λιούις, στους Financial Times: «Όταν οι εργαζόμενοι αδυνατούν να εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά ηθικό και κοινωνικό». «Η εμφάνιση του πρώτου τρισεκατομμυριούχου στον κόσμο δεν αποτελεί απλώς οικονομικό γεγονός. Είναι ένδειξη ενός συστήματος που έχει πάψει να θεωρεί προβληματική την ακραία συγκέντρωση πλούτου και ισχύος», γράφει ο Λιούις, εξηγώντας ότι «μια υγιής κοινωνία δεν είναι απλώς εκείνη που δημιουργεί πλούτο. Είναι εκείνη που επιτρέπει στους ανθρώπους να εργάζονται χωρίς ταπείνωση, να έχουν πραγματικές δεύτερες ευκαιρίες όταν αποτυγχάνουν και να μπορούν να φροντίζουν τις οικογένειές τους χωρίς να θυσιάζουν την ποιότητα της ζωής τους».
Η αξιοπρέπεια ως κριτήριο ψήφου
Σάς θυμίζουν κάτι όλα αυτά; Μήπως, ως πολίτες, έχουμε υποτιμήσει την αξιοπρέπεια ως κριτήριο και για τα καθ’ ημάς; Είναι απορίας άξιον πόση αξιοπρέπεια κρύβεται στην επιδοματική πολιτική που εφαρμόζει η ίδια κυβέρνηση που την κατήγγελλε. Ή στις διάφορες πλατφόρμες που διαρκώς φτιάχνει για να βάζουμε βενζίνη, για να βλέπουμε πόσο κάνει το μακαρόνι στα σούπερ κλπ. Και είναι επίσης απορίας άξιον αν κρύβεται αξιοπρέπεια στις εξαγγελίες για την τιμή των εισιτηρίων και όχι για την άθλια κατάσταση που επικρατεί στις δημόσιες συγκοινωνίες. Ή και πόσο αξιοπρεπές είναι -για εμάς, όχι για εκείνον- να εμφανιστεί σε τρεις μήνες στη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός με το περίφημο καλάθι -λες και είναι άγιος βασίλης που θα παρουσιάζει τα προεκλογικά του δώρα σε όλους εμάς που τα έχουμε ανάγκη -πώς το κάνει ο Ερντογάν που μοιράζει μπαξίσια σε πολίτες που τον περικυκλώνουν όταν κάνει περιοδείες σε πάμπτωχες περιοχές της βαθιάς Τουρκίας; Ε, κάπως έτσι.
Μήπως, λοιπόν, αντί να εξετάσουμε πόσο θα κάνει το εισιτήριο ή πόσα γλιτώνουμε αν ένας φορολογικός συντελεστής γίνει 20 από 22, να βλέπαμε το θέμα της αξιοπρέπειας συνολικά; Γιατί τότε, θα άλλαζαν πολλά. Μόνο που για να γίνει αυτό, θα πρέπει πρώτα να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε εμείς τα πράγματα, ώστε να «εκπαιδεύσουμε» μετά και τους πολιτικούς μας.
